zdjęcie: Freepik
by Aneta Bujnowska, Tulistacja
W środowisku terapeutycznym krąży pewne stwierdzenie, które mówi o tym, że tak naprawdę nie liczy się metoda pracy a sam człowiek. Nie zgadzam się z nim. Istnieją bowiem metody, po które świadomie konkretna osoba nie sięgnie, ponieważ, np. nie widzi w nich wartości, czy uważa za niewłaściwe z różnych powodów (choćby etycznych). Są też takie nurty, które natychmiast wyczuwa się jako „swoje”, niejako skrojone na miarę terapeuty, bliskie mu, naturalne.
Tego typu powinowactwo, przynależność poczułam, czytając opis metody GPS Growth Through Play System (System Rozwoju poprzez Zabawę). Po wyspecjalizowaniu się w pracy tą metodą oraz stosowaniu jej w życiu zawodowym jak i prywatnym nadal uważam, że to moja droga i właśnie tak chcę patrzeć na proces terapii. A tak naprawdę jest to kierunek terapeutyczny dla każdego, kto chce pracować z dziećmi jak z wartościowymi, samostanowiącymi o sobie podmiotami relacji terapeutycznej/międzyludzkiej.
GPS bazuje na aktualnej wiedzy z zakresu teorii więzi, neurobiologii, neuroróżnorodność, teorii poliwagalnej, koregulacji i samoregulacji. Pracując tą metodą uczymy się patrzeć na dziecko z ciekawością, zadając sobie pytania: o czym opowiada nam dane zachowanie, jakie potrzeby przejawiają się w ten właśnie sposób, co takiego w życiu dziecka sprawia, że zachowuje się/komunikuje tak a nie inaczej? I co ja mogę z tym zrobić i w jakim celu?
System Rozwoju poprzez Zabawę zakłada, że dziecko ma w sobie wszystko to, co jest mu potrzebne do harmonijnego rozwoju, a my-dorośli jesteśmy po to, by stworzyć bezpieczne warunki do ich zaistnienia. Nikogo nie naprawiamy, nikomu nie biegniemy na siłę z pomocą. Dziecko jest bohaterem swojego własnego życia i ma prawo przeżyć je w zgodzie ze swoimi możliwościami, ograniczeniami, potrzebami. Terapeuta nic nie unormalniania, nie kombinuje, jak zmienić dziecko, by pasowało do jakichkolwiek wyobrażeń. Terapeuta tworzy życzliwą przestrzeń, buduje relację opartą na równej godności i zaufaniu.
Nie ma tu gotowych odpowiedzi i uniwersalnych schematów działania. Nie ma też wbrew pozorom chaosu i samowolki. Wszystko bazuje na gruntownej wiedzy i jednoczesnym aktywnym budowaniu relacji, poznawaniu się nawzajem, odkrywaniu w dziecku jego potencjału i możliwości, a także obserwowaniu, jak w małym człowieku uruchamiają się jego osobiste zasoby autoterapeutyczne.
Potężnym narzędziem, wspierającym pracę metodą GPS jest tzw. Curriculum Rozwojowe. Dzięki niemu możemy określić warunki wyjściowe dziecka i przyjrzeć się miejscom, w których jest mu trudniej, obszarom, w których cierpi, a także samej dynamice systemu rodzinnego. A to pozwala nam na stworzenie indywidualnego planu terapeutycznego, by skutecznie (skuteczność rozumiana jako ulga w cierpieniu, zmniejszenie trudności, pojawienie się kolejnych kroków rozwojowych) wesprzeć dziecko i rodzinę.
Kluczowa w całym procesie jest postawa terapeuty. Bez autorefleksji, pracy nad własnymi przekonaniami, ciągłego zdobywania wiedzy i doświadczenia terapeuta nie jest w stanie wyciągnąć całego potencjału z metody GPS. Pytania, na które terapeuta powinien sobie regularnie odpowiadać to m.in.: po co tu jestem, jaka jest moja rola, jakie jakości chcę uosabiać i z jaką intencją wchodzę w relację z dzieckiem i jego najbliższymi.
To niezwykle wymagający sposób pracy, a wręcz pewna postawa, którą terapeuta świadomie wybiera: nie tylko w gabinecie, ale też w życiu codziennym. Wymaga szczególnej uważności na siebie i innych: na myśli, emocje, komunikację (zarówno werbalną jak i tą poza słowami), a przede wszystkim na dynamikę tworzonych relacji.
Ważny jest też udział samych rodziców/opiekunów w procesie terapii. GPS nie ogranicza się bowiem do sali zabaw/gabinetu, a dotyczy codziennych wyzwań dziecka i rodziny.
Dlatego formę i przebieg terapii tak naprawdę determinuje rodzina: jej sytuacja społeczna, ekonomiczna, kulturowa, geograficzna. Terapeuta nie jest w tym układzie wszechwiedzącym specjalistą, który narzuca wytyczne i zadania. Jest kolejnym elementem złożonego systemu, który musi dokładnie poznać, wejść w bezpieczną, opartą na zaufaniu relację i dopiero wtedy proponować zmiany i działania terapeutyczne.
W Polsce szkolenia z zakresu metody GPS prowadzi Fundacja Zrozumieć Autyzm z Łodzi.
Jest to trzystopniowy proces certyfikacyjny nadający uprawnienia do pracy tą metodą.